De spullenbibliotheek in Amsterdam

De gemeente wil weten of spullenbibliotheken een toegevoegde waarde kunnen zijn voor de stad. In zo’n bibliotheek kunnen inwoners hoogwaardige gebruiksvoorwerpen delen en lenen voor tijdelijk gebruik. O&S onderzocht of Amsterdammers interesse hebben in een spullenbibliotheek en welke wensen zij hebben.

Een groot deel van de Amsterdammers heeft weleens spullen geleend of gehuurd. Bijna driekwart heeft iets geleend of gehuurd via bekenden en ongeveer de helft deed dit via een winkel of webshop. Weinig mensen maken gebruik van digitale deelplatforms. Tegelijkertijd geeft een aanzienlijk deel van de inwoners aan liever te lenen of huren dan te kopen.

Nadat we de deelnemers aan dit onderzoek uitlegden hoe een spullenbibliotheek werkt, gaf 60 procent aan daar waarschijnlijk wel gebruik van te maken als die in de buurt is. De interesse verschilt tussen groepen. Jongere inwoners, vrouwen en inwoners met een hbo- of wo-opleiding zijn vaker enthousiast dan gemiddeld.

De groep die interesse heeft in de spullenbibliotheek bestaat uit zowel mensen die al ervaring hebben met deel- en huurconcepten als mensen die daar nog geen eerdere ervaring mee hebben. Onder deze mensen die al ervaring hebben, zijn relatief veel inwoners met een hbo/wo-opleiding, bovenmodaal inkomen en thuiswonende kinderen.

De groep die geen ervaring heeft maar wel interesse toont, bestaat vaker dan gemiddeld uit jonge inwoners van Amsterdam, alleenstaanden met thuiswonende kinderen, vrouwen en inwoners met een beneden modaal inkomen. Juist binnen die groep biedt de spullenbibliotheek een kans om gedragsverandering teweeg te brengen.

Drijfveren

De belangrijkste redenen om een spullenbibliotheek te gebruiken zijn duurzaamheid, kostenbesparing en ruimtebesparing. Deelnemers noemen dat ze overconsumptie willen tegengaan, het belangrijk vinden om toegang te hebben tot kwalitatieve of specialistische spullen en dat ze graag dingen zelf willen doen zonder alles te hoeven bezitten.

Sociaal contact wordt minder vaak genoemd als primaire drijfveer om de spullenbibliotheek te bezoeken. Wel zien de deelnemende Amsterdammers dat de bibliotheek verschillende sociale functies kan hebben, zoals ontmoeting, kennisdeling, ondersteuning bij klussen en het versterken van de buurt. Inwoners met een basisopleiding, ouderen en inwoners met een lager dan modaal inkomen hechten relatief veel waarde aan deze sociale component.

Inwoners die nog geen ervaring hebben met deel- en huurconcepten zien de spullenbibliotheek als een manier om duurzaam spullen te gebruiken en om kosten en ruimte te besparen, maar ook als plek om verbinding te zoeken met de buurt. De groep die wel al ervaring heeft, wordt iets minder gedreven door de sociale component.

Barrières en behoeften

De deelnemende Amsterdammers benoemen ook een aantal barrières voor het lenen van spullen. Zij hebben zorgen over de staat en veiligheid van de producten. Ook noemen zij de kans dat iets niet beschikbaar is op het moment dat zij het nodig hebben. Daarnaast zijn zij bang dat er onduidelijkheid kan ontstaan over aansprakelijkheid bij schade of verlies.

Deze zorgen leven sterker onder bepaalde groepen, zoals bij inwoners met een lager inkomen of inwoners die weinig ervaring hebben met lenen en huren. Duidelijke afspraken zijn belangrijk om twijfelende Amsterdammers over te halen om de spullenbibliotheek te gaan gebruiken.

Amsterdammers die interesse hebben in de spullenbibliotheek hebben de voorkeur voor een model waarbij zij per geleend product betalen. Ook willen zij graag zelfstandig spullen kunnen lenen, maar dat er wel een medewerker aanwezig is voor hulp en advies.

Deelnemers aan het onderzoek hebben vooral belangstelling voor klus- en tuingereedschap, gevolgd door hobby- en vrijetijdsproducten, elektronica en schoonmaakspullen. Over de locatie lopen de voorkeuren uiteen, al is een centrale locatie voor veel mensen belangrijk.